Аннотация.
В статье представлены результаты исследования влияния шунгитовой воды (0,2% суспензия), растворов сульфата цинка (ZnSO₄, 0,1 мМ), сульфата магния (MgSO₄, 0,5%) и комплексного биоудобрения Cocoly (1%) на лабораторную всхожесть и адаптационный потенциал семян пшеницы мягкой (Triticum aestivum L.), ячменя обыкновенного (Hordeum vulgare L.) и салата посевного (Lactuca sativa L.) в условиях моделируемого абиотического стресса (искусственная засуха — 10% раствор сахарозы, осмотическое засоление — 0,5% раствор NaCl). Экспериментально доказано, что наноструктурированная углеродная матрица шунгита в сочетании с препаратом Cocoly и цинком полностью нивелирует осмотический шок. На примере пшеницы установлено, что применение шунгитовой основы повышает устойчивость к засухе с 40% до 60%, а комбинации «шунгит + цинк» и «шунгит + Cocoly» обеспечивают абсолютную (100%) всхожесть семян в условиях глубокого осмотического стресса, формируя защитный «ионный щит».
Ключевые слова: шунгитовая вода, сульфат цинка, биоудобрение Cocoly, засухоустойчивость, засоление, лабораторная всхожесть пшеницы, органическое земледелие.
Шунгит суы, микроэлементтер және Cocoly биотыңайтқышының тұқымдардың егістік сапасы мен стреске төзімділігіне әсеріКеримбеков Э., Каирбеков Т., Беректаскызы Ф., Калданов Д., Абылгазова З.С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті, Астана қ., Қазақстан Республикасы
Аңдатпа.Мақалада шунгит суының (0,2% суспензия), мырыш сульфаты (ZnSO₄, 0,1 мМ), магний сульфаты (MgSO₄, 0,5%) ерітінділерінің және Cocoly (1%) кешенді биотыңайтқышының жұмсақ бидай (Triticum aestivum L.), кәдімгі арпа (Hordeum vulgare L.) және егістік салат (Lactuca sativa L.) тұқымдарының зертханалық өнгіштігі мен бейімделу әлеуетіне модельденген абиотикалық стресс жағдайларындағы (жасанды қуаңшылық — 10% сахароза ерітіндісі, осмостық тұздану — 0,5% NaCl ерітіндісі) әсерін зерттеу нәтижелері ұсынылған. Шунгиттің наноқұрылымды көміртекті матрицасын Cocoly препаратымен және мырышпен бірге қолдану осмостық шокты толықтай бейтараптандыратыны тәжірибе жүзінде дәлелденді. Бидай мысалында шунгит негізін қолдану құрғақшылыққа төзімділікті 40%-дан 60%-ға дейін арттыратыны, ал «шунгит + мырыш» және «шунгит + Cocoly» комбинациялары күшті осмостық стресс жағдайында тұқымдардың абсолютті (100%) өнгіштігін қамтамасыз етіп, қорғаныш «иондық қалқан» қалыптастыратыны анықталды.
Түйін сөздер: шунгит суы, мырыш сульфаты, Cocoly биотыңайтқышы, құрғақшылыққа төзімділік, тұздану, бидайдың зертханалық өнгіштігі, органикалық егіншілік.
Effects of Shungite Water, Microelements and Cocoly Biofertilizer on Seed Germination and Stress ToleranceKerimbekov E., Kairbekov T., Berektaskyzy F., Kaldanov D., Abylgazova Z.S. Seifullin Kazakh AgroTechnical Research University, Astana, Republic of Kazakhstan
Abstract.The article presents the results of a study on the effects of shungite water (0.2% suspension), zinc sulfate (ZnSO₄, 0.1 mM), magnesium sulfate (MgSO₄, 0.5%) solutions, and Cocoly biofertilizer (1%) on the laboratory germination and adaptive potential of seeds of common wheat (Triticum aestivum L.), barley (Hordeum vulgare L.), and lettuce (Lactuca sativa L.) under simulated abiotic stress conditions (artificial drought — 10% sucrose solution; osmotic salinity — 0.5% NaCl solution). It was experimentally demonstrated that the nanostructured carbon matrix of shungite, in combination with Cocoly and zinc, completely neutralizes osmotic shock. Using wheat as a model crop, it was established that the application of a shungite-based medium increased drought tolerance from 40% to 60%, while the “shungite + zinc” and “shungite + Cocoly” combinations ensured absolute (100%) seed germination under severe osmotic stress, forming a protective “ionic shield”.
Keywords: shungite water, zinc sulfate, Cocoly biofertilizer, drought resistance, salinity, laboratory germination of wheat, organic farming.