КОНЦЕПЦИЯ АРХИТЕКТУРНОГО ФОРМООБРАЗОВАНИЯ МУЗЕЙНОГО КОМПЛЕКСА В КОНТЕКСТЕ ИСТОРИКО-КУЛЬТУРНОГО НАСЛЕДИЯ И УРБАНИСТИКИ АСТАНЫ.

Аннотация (русский).

Базовая проблема и актуальность: зелёный остров на реке Есиль в центре Астаны остаётся одним из неосвоенных участков города, несмотря на его уникальное ландшафтное расположение. Отсутствие значимой инфраструктуры разрывает связь между историческим прошлым этой территории (кочевнические маршруты, первые поселения) и динамичным развитием столицы Казахстана. В результате ценный природный ресурс не работает на общество, а потенциал острова как культурно-исторического и рекреационного центра остаётся нереализованным.

Методы: применен мифологический подход – интерпретация образа дракона Айдахара (тюркского дракона – хранителя вод) для формообразования музейного комплекса. Использованы методы архитектурного анализа, ландшафтного проектирования и функционального зонирования (1).

Ключевые гипотезы и выводы: внедрение архетипического образа дракона позволяет создать пластичное «тело» здания, которое извивается, частично погружается в рельеф и выходит к воде, символически объединяя подземный, наземный и водный миры. Такое решение формирует уникальность места, превращает остров в «мифологического героя», что позволяет сохранить историческую помять народа, а также интегрировать современную инфраструктуру в историко-культурный ландшафт.

Практическое применение: разработанная концепция предназначена для использования при проектировании музейных комплексов на природных территориях. Результаты могут применяться архитекторами - градостроителями, региональными органами власти при освоении городских территорий (не только пустующих, но и исторически-сложившихся, требующих реновации). Методика обеспечивает сохранение историко-культурного наследия через его интеграцию в современную архитектуру и общественные пространства.

Ожидаемый эффект: создание межпоколенного общественного пространства, повышение туристической привлекательности города, основа для масштабирования подобных музейных комплексов на любых территориях.

Abstract (English).

Core problem and relevance: the green island on the Yesil River in the center of Astana remains one of the undeveloped urban sites, despite its unique landscape location. The lack of significant infrastructure breaks the connection between the historical past of this territory (nomadic routes, first settlements) and the dynamic development of Kazakhstan’s capital. The island’s potential as a cultural, historical and recreational center remains unrealized.

Methods: a mythological approach is applied – the interpretation of the dragon Aidahar image (Turkic water guardian) for the shaping of the museum complex. Methods of architectural analysis, landscape design and functional zoning are used (1).

Key hypotheses and conclusions: the introduction of the archetypal dragon image makes it possible to create a plastic “body” of the building that meanders, partially sinks into the terrain and reaches the water, uniting the underground, surface and aquatic worlds. This solution forms the uniqueness of the place, turns the island into a “mythological hero”, preserves the historical memory of the people and integrates modern infrastructure into the historical and cultural landscape.

Practical application: the concept is intended for the design of museum complexes in natural areas. The results can be used by architects, urban planners and regional authorities in the development of urban areas (not only vacant, but also historically established ones requiring renovation). The methodology ensures the preservation of heritage through its integration into modern architecture and public spaces.

Expected effect: the concept provides a basis for scaling such complexes in any territories, increases the tourist attractiveness of the city and creates an intergenerational public space.

Аңдатпа (қазақ тілі).

Негізгі мәселе және өзектілік: Астана орталығындағы Есіл өзеніндегі жасыл арал – бірегей ландшафттық орналасуына қарамастан, игерілмеген қалалық учаскелердің бірі болып қала береді. Инфрақұрылымның болмауы осы аумақтың тарихи өткені (көшпелі маршруттар, алғашқы мекендер) мен Қазақстан астанасының қарқынды дамуы арасындағы байланысты үзеді. Аралдың мәдени-тарихи және демалыс орталығы ретіндегі әлеуеті іске асырылмай отыр.

Әдістер: мифологиялық тәсіл қолданылды – Айдаһар бейнесін (түркілік су сақшысы) музей кешенін пішіндеу үшін интерпретациялау. Сәулеттік талдау, ландшафттық жобалау және функционалдық аймақтау әдістері пайдаланылды (1).

Негізгі гипотезалар мен тұжырымдар: архетиптік айдаһар бейнесін енгізу ғимараттың пластикалық «денесін» жасауға мүмкіндік береді: ол ирелеңдеп, жер бедеріне ішінара батып, суға шығады, жерасты, жерүсті және су әлемдерін біріктіреді. Бұл шешім орынның бірегейлігін қалыптастырады, аралды «мифологиялық қаһарманға» айналдырады, халықтың тарихи жадын сақтайды және заманауи инфрақұрылымды тарихи-мәдени ландшафтқа біріктіреді.

Практикалық қолданыс: тұжырымдама табиғи аумақтарда музей кешендерін жобалауға арналған. Нәтижелерді сәулетшілер, қала құрылысшылары және өңірлік билік органдары қалалық аумақтарды (тек бос емес, сонымен қатар тарихи қалыптасқан, реновацияны қажет ететін) игеру кезінде қолдана алады. Әдістеме мұраны қазіргі сәулет пен қоғамдық кеңістіктерге біріктіру арқылы сақтауды қамтамасыз етеді.

Күтілетін нәтиже: тұжырымдама кез келген аумақтарда осындай кешендерді кеңейтуге негіз жасайды, қаланың туристік тартымдылығын арттырады және ұрпақаралық қоғамдық кеңістік құрады.

Ключевые слова.

Русский: архитектурное формообразование, музейный комплекс, Астана, мифология, Айдахар, урбанистика, историко-культурное наследие.
English: architectural shaping, museum complex, Astana, mythology, Aidahar, urbanism, historical and cultural heritage.
Қазақша: сәулеттік пішінқұраушылық, музей кешені, Астана, мифология, Айдаһар, урбанистика, тарихи-мәдени мұра.

Приложение 1.

Использованная литература.

1. Berdenov, Z. G., Arykbayeva, K., Sadvakassova, S., et al. (2025). ASTANA AND THE PRESERVATION OF CULTURAL HERITAGE: CHALLENGES AND PROSPECTS IN THE CONTEXT OF MODERNIZATION AND URBANIZATION. Geojournal of Tourism and Geosites, 62(4), 2128–2137.

2. Köppen, B. (2015). The production of a new Eurasian capital on the Kazakh steppe: architecture, urban design, and identity in Astana. In From Socialist to Post-Socialist Cities (pp. 104-119). Routledge.

3. Shelekpayev, N. (2018). Astana as Imperial Project?: Kazakhstan and Its Wandering Capital City in the Twentieth Century. Ab Imperio, 1, 157-189.

4. Koch, N. (2018). The violence of spectacle: Statist schemes to green the desert and constructing Astana and Ashgabat as urban oases. In The Handbook of Contemporary Urban Space. University of Helsinki.

5. Laszczkowski, M. (2016). Reconstructing the Nation: Large-Scale Architectural Projects in Astana 1998-2018. Yale Architecture.

6. Tuleubekov, B. T. (2022). The role of myth in the formation of architectural identity. Architecture. Construction. Design, (5), 18-25.

7. Wu Dao-yi (2013). ON THE CREATION OF ARCHITECTURAL DESIGN FROM THE PERSPECTIVE OF SEMIOTICS. Journal of Chaohu College.

8. Rocha, E., Portella, A., & Xavier, S. C. (2025). Caminhografia Urbana e Cultura Nas Margens das Águas: V&A Dundee E Riverside Museum Glasgow. In Anais do Seminário Internacional Projetar (Vol. 1, pp. 1-15). Federal University of Pelotas.

9. Buda, D. (2025). Between the harbor and the pier. The award-winning project of the Museum of Fisheries in Frombork. Architektura i Biznes.

10. Atelier Alter Architects (2025). Atelier Alter Architects tops Sunner Museum in China with curved green roofs. Dezeen.

11. Bjarke Ingels Group (BIG) (2025). BIG’s new Hungarian Natural History Museum will feature sloping green roofs that rise from the forest floor. Dezeen.

12. Holl, S. (2005). Parallax. Princeton Architectural Press.

13. Jencks, C. (2005). The Iconic Building: The Power of Enigma. Frances Lincoln.

14. Pallasmaa, J. (2012). The Eyes of the Skin: Architecture and the Senses. Wiley.

15. Petrov, A. A. (2018). Tyurkskaya mifologiya i yeye otrazheniye v sovremennom iskusstve [Turkic mythology and its reflection in modern art]. Almaty: Gylym.

16. Lezina, L. E. (2020). Tyurksko-tatarskie mifologicheskie obrazy v arhitekture goroda Kazan [Turkic-Tatar mythological images in the architecture of Kazan]. Vestnik Kazanskogo gosudarstvennogo universiteta kultury i iskusstv, (4), 55-60.

17. Fomina, E. V., & Barsukova, N. I. (2024). Muzey kak ekosistema: sintez arhitektury, dizayna i landshafta v muzeynom proektirovanii [Museum as an ecosystem: synthesis of architecture, design and landscape in museum design]. Urbanistika, (4), 49-63. DOI: 10.7256/2310-8673.2024.4.70279

18. Lutchenko, S. I., & Zarytov, N. S. (2025). Printsipy formirovaniya arhitekturno-etnograficheskogo muzeynogo kompleksa na malourbanizirovannoy territorii [Principles of formation of an architectural and ethnographic museum complex in a low-urbanized territory]. *Vestnik grazhdanskih inzhenerov*, 15(2), 142-149. DOI: 10.17673/Vestnik.2025.02.17